Een fantasierijke
zoektocht vol heimwee naar ‘thuis’ .
Bart Moeyaert: Atman!
Bart Moeyaert schreef in opdracht van de Amsterdamse Nationale Opera, de Nederlandse Reisopera en
Opera Zuid het libretto voor de opera Atman!
Zijn teksten liet hij al eerder door muziek begeleiden en inspireren, onder andere door
Stravinsky en Joseph Haydn. Een topper was de muzikale vertelling Morris,
oorspronkelijk met Martine Tanghe (+) als verteller, op
muziek van Koen Brandt, gebracht door de muzikanten van Oxalys.
Maar met Atman! schreef hij voor het eerst een operalibretto
voor de componist Leonard Evers.
De opera,
ging van start in december 2025 in Nederland en gaat op rondreis, ook in
Vlaanderen.
Atman! verscheen ook in boekvorm, met illustraties van
Mark Janssen.
Atman, of
‘At’, 9 jaar, haalt een brood, maar hij is op de terugweg naar huis, naar zijn vader Jan en zijn
‘beest’, zijn kat, het noorden kwijt.
Ik wist
op een keer
de weg
niet meer.(…)
Teruggaan
naar de bakker helpt niet:
Maar
waar, o waar
was
de bakkerij?(…)
En:
Hoeveel
stappen blijft een brood warm?’
Op de zoektocht naar zijn huis, zijn ‘thuis’, een
gekend thema in Moeyaerts werk, groeit Atmans fantasie.
Hij vraagt
de weg aan een man, die veel te gehaast is om te antwoorden.
Plien, een vrouw met een heel eigen taaltje,
neemt hem mee naar haar schip met zeventien piraten; hij rukt zich los, wordt
eventjes ‘batman’ zoals zijn vader het soms wil, gaat kopje-onder in zee,
bedenkt wat hem overkomt, in de mooie ritmiek van Moeyaert:
‘(…) Wanneer weet je: mijn adem is op?
Wanneer zwem je de lucht tegemoet?
Heeft stilte de kleur van de nacht?
Kun je ruiken hoe diep het er is
en hoor je jezelf als je lacht-
of is er alleen maar gesis?
Hij wordt teruggegooid, valt in een woud door
twijgen en takken en landt op een bedje van mos. Angst en heimwee sturen zijn
gedachten naar zijn vader, naar zijn kat, zijn thuis.
Het boswezen met de onpersoonlijke naam ‘Hem’ bevestigt in ruil voor een half
brood:
Thuis is uniek en enig.
Je leest er WELCOME op de mat.
Je strooit er hagelslag op toast.
Daar staan je warme bed en bad.
Maar dappere Atman geeft niet toe. Hij klemt het
brood steviger onder zijn arm, want: zoals de zee van de vissen is, is het woud
van het wild,
en van
het lawaai en de stilte,
het licht van de vuurvlieg
en het lied van de fee.
Dus schiet Atman weer omhoog, wordt opnieuw
opgevangen door Plien en haar zeventien piraten, die wel een jongetje op het
menu willen… maar die hem tenslotte weer aan wal brengen.
De heimwee naar ‘thuis’ blijft en overheerst:
Heimwee is geen kwaaltje.
Mijn hele lijf deed pijn,
en wilde ik genezen,
was thuis het medicijn.
De weg vindt hij tenslotte, dank zij een meisje
dat een plattegrond te voorschijn haalt.
En: De rode deur ging open.
Daar stond mijn papa dan
Met op zijn arm de kat.(…)
Bart Moeyaert bleef in dit libretto trouw aan
zichzelf: zijn rijke, mooie en toch lichtvoetige taal, zijn zangrijke ritmiek,
zijn filosofische bedenkingen op maat van zijn personage, en vooral, vooral:
het thema: de zoektocht (en heimwee)
naar ‘thuis‘.
At of Atman kan hand in hand op weg gaan met
Deef, het fantasierijke jongetje uit Die dag (eveneens van 2025) van
Joke Van Leeuwen (en voorheen ook al ontmoet in Toen ik (2017). Ook Deef moet een omweg maken, maar
noodgedwongen dan wel, vanwege een gat-
van archeologen- in de weg. Hij vindt de
weg naar zijn school niet terug en net als Atman komt hij op nieuwe plekken terecht, waar hij nieuwe
mensen ontmoet. Een uitgebreider verhaal dan Atman!, teveel voor een
operalibretto, maar evengoed een
wervelende tocht vol fantasie, associaties en sprekende illustraties van Joke
Van Leeuwen zelf.
In Atman! volgen de mooie, originele
illustraties van Mark Janssen de fantasie van Atman en van Bart Moeyaert. Zij
maken het verhaal des te meer tot een verrassend, fantasierijk lees- en
voorleesboek. Acht- negenjarigen kunnen
er zichzelf in herkennen, de voorlezer zal herinneringen sprokkelen.
Dat Bart Moeyaert een allround auteur is, is met
dit operalibretto nog maar eens bewezen.
Nu nog uitkijken naar de opera zelf!
In boekenvriendschap, Jet
© Jet Marchau
Wie meer over het werk van Bart Moeyaert wil
lezen, zie
in het jaarboek van de VWS 2023:
Jet Marchau:
‘Schrijven is natuurkunde zonder formules’[i]:
Bart Moeyaert. Impressies van een
overdonderde lezer. In: JAARWERK MMXXIII,
p.93-115
En bij de viering van Bart Moeyaert als
laureaat van de VWS in 2024:
Jet Marchau: Een eerbetoon aan een allround
auteur: laudatio, in JAARWERK MMXXIV van
de VWS.
Deze tekst verscheen ook op de blog van Brugge Leest
