Een roadtrip als Cri du Coeur

Over Zwermkoorts van Kristien Dieltiens.

Op zaterdag 20/6/2026 werd in Beernem, het thuisdorp van Kristien Dieltiens waar ze sinds 1995 woont, Zwermkoorts, voorgesteld. Het boek is uitgegeven door Borgerhoff & Lamberigts, 2026.

 

Zwermkoorts met als ondertitel ‘Een roadtrip met de dood op de hielen’, is geen historische roman, zoals onder meer De stille pijn van Lucca (2005), Papinette(2009) Kelderkind (2012), nu met een nieuwe, algemenere titel ‘Kelderkinderen’,,  Kortgeknipt (2017) of Carlota (2023), maar wel een confronterende, harde psychologische eye-opener. 

 

De titel Zwermkoorts’ is tweeduidig. In de eerste plaats slaat ze op een waanzinnige zwerftrip van moeder Pearl met haar dochter Daisy en zoontje Willow.  Zij ‘zwermen’ vanuit het grensgebied van de  Verenigde Staten langs allerlei stadjes, dorpen en onderkomens, ‘ helemaal door ‘Trump’-land, naar Mexico.

Maar ‘zwermen’, een bijenterm,  slaat ook op het gedrag van de bijen die in het verhaal een belangrijke rol spelen. Je kan ze zien als  metafoor  voor het ‘zwerven of ‘zwermen’  van de moeder en kinderen. 

 

Her  voornaamste thema van ZWERMKOORTS is de  fascinatie voor gevaarlijke moeders die aan het ‘Münchhausen by proxy-syndroom’ lijden en de invloed daarvan op haar kinderen.

Met dit syndroom is Kristien Dieltiens als leraar een paar keer geconfronteerd, en het ligt haar nog  altijd nauw aan en op het hart.  Vanuit haar verontrustende ervaringen geeft ze haar blijvende  betrokkenheid gestalte in een  fictief verhaal.

 

Moeder Pearl, ex-verpleegster, houdt Daisy en Willow bewust kwetsbaar. Ze prent ze in dat ze doodziek zijn en dient hen dagelijks onnodige medicijnen toe.

Zij moeten dankbaar zijn voor deze ‘fantastische moeder’, die met hen en voor hen de dood ontvlucht, op zoek naar de meest geschikte dokter die hen kan helpen.

Zij moeten haar tonen  dat ze van haar houden. Zo gedragen ze zich ook. 

Tegenover de buitenwereld wil ze bewonderd worden als de zeer bezorgde, perfecte moeder.

Kristien Dieltiens laat Daisy aan het woord en leeft zich diep in de kinderen in. Ook in haar eerdere jeugdliteratuur en romans   (106 in totaal  nu al!) toonde  zij  een groot hart voor kwetsbare kinderen.

 

In de roman worden afwisselend witte en grijze bladzijden gebruikt.

De witte bladzijden slaan op het heden.  Daisy, de verteller, overdenkt de acht jaar waarin  ze als kind, na hun laatste stopplaats in Monterrey, Mexico,  gescheiden leefde van haar moeder en broer. Therapeute Cassandra geeft haar de raad om het dikke glas tussen haar heden en verleden te doorbreken. .Dat probeert ze in zeven stappen die Cassandra haar opdraagt.

Ieder stap levert flashbacks op die we lezen in de  grijze bladzijden. Die duidelijke structuur maakt de roman heel toegankelijk. 

 

In versneld  tempo herneemt de volwassen Daisy  de tocht vanuit Amerika  terug naar hun laatste verblijfplaats in Monterrey. Daar erfde ze van de imker Saturnino, voor haar ‘de vader die ik nooit gekend heb’,  een  grote som geld, zijn huis en imkerij. Ook naar haar broer Willow die ze in Monterrey achterliet en die ze mist, wil ze op zoek.

Bij aankomst wordt ze opgevangen door Rodrigo en zijn zoon Jesüs.   Dank zij het gewezen  nauwe contact van Jesüs met de overleden Saturnino én diens logboek  zorgt hij voor de laatste schakel tussen verleden en heden. 

Jesüs is het ook die haar (en Kristien Dieltiens ook ons,  in heel mooie bladzijden!)  laat kennismaken met  het gedrag van de bijenwereld. Hun gedrag heeft het kind Daisy van de dood gered.

En Daisy beseft: ‘De bijen van Saturnino hadden een deur geopend‘ en ‘Alles wat hij (Saturnino in zijn logboek) ) had beschreven, klopte met mijn leven’.

 

De flashbacks in de grijze bladzijden brengen ons naar verschillende personen die Daisy’s leven beïnvloedden.

 

Vooreerst is er moeder Pearl (what’s in a name..), een fysiek aantrekkelijke vrouw. Een narcistische  vrouw ook die verslaafd is aan zichzelf, die zichzelf verheven voelt  boven leraars (ze is bewust thuislerares) en dokters.

 

Behalve het Münchhausen by Proxy syndroom, vertoont Pearl nog  meer psychopatische trekken.

Als borderliner is ze emotioneel instabiel en impulsief,  met terugkerende relatieproblemen. De mannen met wie ze om de haverklap relaties aangaat, dumpt ze meteen wanneer  ze zwanger wordt. Telkens laat ze het kindje verdwijnen. Om mogelijke vragen te vermijden, ‘vlucht’ ze met haar kinderen naar een volgende bestemming.. 

 

Als eerste bant ze  haar moeder Granny uit hun leven.. Granny vermoedt een en ander en protesteert tegen de behandeling van de kinderen. Zij missen haar.

Op verschillende vluchtplaatsen proberen mensen de kinderen te beschermen, mensen waarbij de kinderen zich té goed voelen volgens Pearl en die haar doorzien: Rose, ,een buurvrouw Gladys , Little Liam …Daar loopt het mis wanneer Willow en  Daisy ontdekken wat er gebeurt  en verplicht worden om een baby, die ze liefdevol Big Liam noemen, te begraven. Op hun laatste bestemming gebeurt hetzelfde met de baby van Pearls laatste ‘geliefde’ Renzo. De roadtrip gaat vanaf dan naar een versneld einde toe. .

 

Dat Daisy en  Willow van hun moeder blijven houden,  haar (weliswaar verplicht) dankbaar blijven ‘als mama maar gelukkig blijft’, is aannemelijk lezen we: (…)  een moeder in je hoofd, in je lijf, kan nooit geamputeerd worden.’  

Daisy neemt pas jaren later afstand, wanneer ‘mama’ voor haar ‘Pearl’ wordt .

 

Willow, Daisy’s jongere broer, is volgens moeder Pearl laagbegaafd en plast nog in zijn bed. Dat wordt telkens door een woedende Pearl hardhandig afgestraft.

Laag begaafd is de teruggetrokken Willow niet. Hij verzamelt insecten  in glazen potjes  en  bestudeert ze.  Om zichzelf te beschermen leeft hij in zijn gedachten en praat hij weinig, behalve met een fictief vriendje Bear. Daisy beschermt  hem en waakt over hem, zoals ook hij haar beschermt en redt uit een benarde toestand met hangjongeren.

 

Daisy vertelt Willow over de boeken die ze stiekem uit een plaatselijke bibliotheek ontleent.  Zij fantaseren  er verder over,  blijven eigen verhalen vertellen en bouwen een eigen schatteneiland. Zo  overleven ze hun gedwongen gevangenis.

Ook hierin herkennen we het vaste geloof  en pleidooi van  Kristien Dieltiens voor de kracht van woorden,  boeken en verhalen.

 

Andere personen van grote betekenis voor de kinderen vermeldde ik al eerder: de vaderfiguur Saturnino, Rodrigo en Jesüs die Daisy inleiden in de wereld van de bijen.  Door hem  beseft Daisy tenslotte dat ze leefde zoals de insecten van Willow: ‘achter dik glas, starend naar wat zich aan de andere kant afspeelde.’.

Ze is klaar voor de laatste stap van Cassandra’s 7 opdrachten: en nieuw levensverhaal schrijven.

 

Voor dit levensverhaal ging Kristien Dieltiens ging niet over eén nacht ijs. Drie jaar opzoekingswerk en schrijven gingen aan de publicatie vooraf

Samen met haar Mexicaanse schoondochter en diens zus en zoontje maakte ze  een roadtrip in de Zuidelijke Staten van de VS en Mexico. Zij beschrijft de vele bezochte locaties en haar  indrukken en ervaringen  gedetailleerd,  beeldrijk, zintuigelijk  en vaak heel poëtisch.

 

Daarnaast heeft ze ook oog voor de politiek in Texas en Mexico. Ze portretteert zijdelings de

Trump die ze ziet op billboards en op MAGA- T-shirts en die Daisy  hoort in de gedreven pro-Trump reacties van moeder Pearl.  Daisy laat ze kritisch krantenartikelen lezen waardoor haar een licht opgaat over de Amerikaanse politiek. Haar goudvis noemt Daisy ‘Donald’: ook hij ziet alles achter dik glas.

Kristien Dieltiens liet zich daarnaast door imkers grondig inlichten over de wereld van de  bijen en hun gedrag. Daisy ziet de paralellen met haar leven.  Lange gesprekken met psychiater Dirk Adriaenssens over het psychopatische gedrag van de moeder en het effect op de kinderen leidde tot diepgang van de personages.   

 

Op de voorstelling van Zwermkoorts vertelt Kristien Dieltiens: :

 

Het anonieme van die eindeloze landschappen, het idee dat je er kunt verdwijnen zonder dat iemand het merkt, bleef bij mij hangen”  “Daarnaast las ik veel over bijen. Dichter Maurice Maeterlinck zei ooit dat de mens nog maar vier jaar te leven heeft als de bijen uitsterven“. Zwermkoorts is een begrip uit de bijenwereld en de poëzie, en ik wilde daar graag mee aan de slag.”

 

Hoe heb ik Zwermkoorts beleefd?

 

Zwermkoorts is naar inhoud een a-typische Dieltiensroman. Anders dan de vorige  is hij niet vanuit een historische, maar wel vanuit een  zeer persoonlijke ‘cri du coeur’ geschreven. – Ik las hem met stijgende verwondering, onrust en ongemak.

Hoe zeer heeft Kristien Dieltiens mij in haar eye-opener betrokken! Dat ik, een leek in dit probleem  en dit soort situatie, niet aan de geloofwaardigheid twijfel, daarvoor staan  de diepgang van de personages, het goed gedocumenteerde en  gedetailleerde verhaal garant. Haar vlotte, toegankelijke stijl en zintuigelijke rijke taal  trokken mij iedere bladzijde verder. Het is geen roman om in ‘l’heure bleue’ te lezen, maar mijn ‘verwondering’ eindigde in een grote bewondering.

Ik ben ervan overtuigd en ik hoop dat dit ook voor heel veel lezers zo zal zijn.

 

In boekenvriendschap, Jet

© Jet Marchau
<!--[if gte mso 9]>

Een kroon voor de vrouw die rozen at

Jet Marchau over Carlota van Kristien Dieltiens

Op maandag 30 januari 2023 werd voor een bomvolle zaal in de Beernemse O.C. De Kleine Beer de langverwachte historische roman Carlota van Kristien Dieltiens voorgesteld.
Een verhelderende getuigenis van haar Mexicaanse schoondochter zette ons op het spoor van ‘hun ‘‘mama Carlota’ en van ‘mama-auteur Kristien’. Een diepgaand interview met Xavier Taveirne maakte ons verder wegwijs in de zoektocht van Kristien naar het leven van de in België verzwegen, weggestopte prinses Charlotte (1840-1927): dochter van koning Leopold I, zus van Leopold II, als zeventienjarige gehuwd met de Habsburgse aartshertog Maximiliaan en gewezen keizerin van Mexico.

 

Op het grote scherm volgden wij het leven van Carlota en de omzwervingen van Kristien Dieltiens in haar verschillende verblijfplaatsen: Laken, Tervuren, Triëste, Rome, Venetië, Milaan, en Chapultepec…, live begeleid door de wervelende Mexicaanse muziek van Mariachi del Mundo.

De zoektocht van Kristien duurde zes jaar om Charlotte- Carlotta- Carlota te doorgronden en haar een stem te geven. Die kreeg ze met verve in deze kleurige, beeldrijke, bloemrijke, lijvige, maar vooral zeer doorleefde roman.

De proloog had mij nieuwsgierig gemaakt. Niet Charlotte was aan het woord, maar wel Destina. Wie was die Destina, met een naam die ’lotsbestemming’ betekent? Het geschenk van maman over de dood heen aan haar tienjarige dochter, lezen we. ‘Zorg dat je haar niet kwijtraakt’, anders ‘verlies je jezelf’ waarschuwt maman nog. De aandachtige lezer heeft maar een halve hint nodig.

Destina is een eerste rode draad in het verhaal.

In het daaropvolgende eerste deel van de roman, ‘IK’, is Charlotte zelf aan het woord. Of beter: ‘Carlota’ zoals ze zich sedert haar verblijf in Mexico liet noemen. Maar wie was de ‘B’ aan wie ze haar geschriften opdraagt?

‘Geduld’ zei Kristien.

Dat had ik, 456 bladzijden lang volgde ik die tweede rode draad, alert voor de handig ingebouwde tips, verpakt in Kristiens meeslepende vertelkunst. Het laatste hoofdstuk bevestigde mijn langzaam gerezen vermoedens.

‘Ze zeggen dat ik gek ben’. De eerste zin zet de toon voor 4 hoofdstukken kennismaking met een deels verwarde, deels heldere geest die haar leven poogt samen te vatten in met haar eigen bloed geschreven brieven. Een gouden kraanvogelschaartje, een erfstuk van maman vol symboliek, bewijst dienst. De crinoline verbergt de wonden.

In vuilgebekte scheldtirades-in een terminologie heimelijk afgeluisterd van de keukenmeiden- beschimpt ze haar broer Leopold, paus Pius IX, schoonbroer Frans Jozef, Napoleon III, hun op geld beluste kompanen en zet hen in hun hemd. Stuk voor stuk verdenkt ze hen als haar potentiële moordenaars.

Haar achterdocht en argwaan, haar geloof in voortekenen, de waanideeën over vergiftigd voedsel, spinnen en schorpioenen, vlechten een derde rode draad.

Allesomvattend zijn daarbij de rozen als blijvende band met haar moeder, maman, geprojecteerd in iedere madonna. Ze blijft haar rozengeur zoeken, en op raad van bonne maman eet ze de knoppen. Ze komt tot rust. ‘Calme-toi, Charlotte’.

De bouwstenen van de roman zijn gelegd.

De chaotische opwellingen van Carlota, het fragmentarisch vernoemen van feiten, plaatsen, personen, deed me verlangen naar een chronologisch historisch verhaal.

‘Geduld’ zei Kristien, ‘dat komt.’ Eerst moet je Carlota leren kennen, hoe ze denkt, hoe ze leeft, hoe ze zo argwanend en schizofreen werd…

Inderdaad, na deel 1 zat Carlota onder mijn huid. Ik was klaar voor haar persoonlijk historisch verhaal.

In de 4 volgende delen, ‘Maman’, ‘Papa’, ‘Max ‘ en ‘Mexico’ krijgt de chaos een ordening. In chronologische volgorde- met veel zijsprongen- passeren haar trieste kindertijd, haar adoratie voor haar maman, haar hunkering naar de liefde van haar vader en van Max, haar frustraties omwille van onbeantwoorde romantische dromen, haar tochten met Max over Europa, hun verblijf in Mexico, haar inzet als keizerin voor onderwijs en gelijkberechtiging van het gewone volk, haar korte geluk in een romantische liefde, en het daaropvolgend schuldgevoel, tot haar terugkeer en haar gedwongen afzondering in het kasteel van Tervuren en tenslotte in Laken.

De historische lijn krijgt vorm.

De ouder geworden weduwe Carlota roept met de hulp van fotoboeken, in flashbacks de chronologische tijdslijn op. We worden door haar en Kristien Dieltiens tot in detail meegenomen in het spel van de toenmalige grootmachten, met de paus als toezichter, waarin België wordt meegetrokken. Max en Carlota, toen nog Charlotte, zijn er pionnen op het politieke schaakbord, dat gedragen wordt door konkelarij, geld- en machtswellust.

Kristien en Carlota brengen de tijdgeest tot leven in de verstandshuwelijken, in de losbandigheid van koning en keizer voor wie de streng katholiek opgevoede echtgenotes slechts dienden om voor een wettige troonopvolger te zorgen. De pittige commentaar van Carlota liegt er niet om, vernietigend voor de mannen (Leo, ‘le canaille’, haar ‘lipizzaner’-broer‘, verwijzend naar zijn vele zijsprongen), zijn struise vrouw, met enig mededogen ‘het Brabantse trekpaard’ genoemd, paus Pius IX ( de blaaskaak, vent zonder ballen…de heilige sjoemelaar), de ‘valse’ Napoleon, keizer Franz Jozef (der Wiener Wurst), en zijn manzieke vrouw Elisabeth (of Sisi), een ‘kreng van een wijf’ aan wie Carlota een bloedhekel heeft.

Dit hele onverkwikkelijke politieke spel kadert Kristien Dieltiens in met een eigen doorvoelde toets. In de ontroerende bladzijden over de begrafenis van maman en de reacties van de jonge Carlota voelen wij een auteur die zich diep kan inleven en die ontroering ook intens kan overbrengen.

De tijdsgeest krijgt sfeer en kleur In gedetailleerde en herhaalde beschrijvingen van kledij, van de interieurs van de kastelen, bijvoorbeeld van Carlota’s geliefde Miramare in Triëste, of van gerechten en huisraad. Ik vermoed dat Kristien Dieltiens ons alle indrukken die ze op haar zoektocht in de voetsporen van Carlota opdeed, wou meegeven. Filmisch, soms overweldigend door overdadige herhalingen, maar verrassend in de fijnste details: zoals het borduren van rozen met petit-point techniek, de opkomst van de eerste thermometer…

Relevant is deel 4: Carlota wordt er ondergedompeld in de Mexicaanse rituelen, de flora en de toepassing ervan in dranken en baden, die haar rustig maken en haar even doen ‘verdwijnen’. De tegenstelling met de Europese geneeskundige technieken, als ijsbaden en inspuitingen, is groot.

Hier zit niet Carlota onder de huid van Kristien, maar Kristien onder de huid van Carlota. Zij omkadert Carlota met haar eigen stem en met haar sterke geloof in liedjes, de kracht van verhalen. Ze geven Carlota rust. ‘Calme-toi, Carlota’.

De tijdsgeest wordt nog geaccentueerd en verdiept door de verwijzingen naar de lectuur van Carlota - van Shakespeare over Dickens, ontdekt dank zij haar Engelse nicht Victoria, tot Jules Verne. Zij ontmoet auteurs als H. Conscience, maakt kennis met het werk van kunstenaars als Boulanger, de Haes, de Winne, met de eerste ingekleurde foto’s van de fotograaf Daguerre, met componisten als César Franck of Wagner bij de opvoering van Lohengrin en van Radetzky in Venetië. Wij bezoeken met de jonge Charlotte de pas opgerichte ‘Jardin Royale de Zoologie’ en de Jardin Botanique. We maken met Charlotte een scéance mee van haar trouwste hofdame, Madame V., en lezen hoe Carlota zich later laar leiden door het werk van occuliste en medium Madame Blavatsky. Ook ontdekkingsreiziger en avonturier Stanley maakt even zijn opwachting bij broer Leopold II. Congo ligt in het verschiet. De zwarte kamenier-Gentil- die Leopold II haar ‘schenkt’, verdonkert de tijdsgeest. De twijfels en het ongenoegen van Carlota, die als keizerin van Mexico verdraagzaamheid en gelijkheid nastreefde, en van Kristien zijn duidelijk.

Charlotte van België, Carlotta genoemd in Italië en geëindigd als het zangerige Mexicaanse Carlota, heeft haar hele leven verlangd om vrij te zijn, om weg te kunnen vliegen. Maar de tristesse die haar moeder meedroeg na de dood van haar eerstgeborene, Babochon, besmette haar. Bovendien legde de strenge katholieke opvoeding en de heersende normen een druk op haar. Haar man Max bleef ze levenslang trouw. Zijn dood aanvaardde ze niet, ze bleef hem adoreren in een levensgrote pop. Haar leven bouwde ze op de opdracht die maman haar voorhield:

‘ Ma petite, een prinses gedraagt zich altijd waardig, het edele van de mens herkent men aan de beheersing van emoties.’ (p.99). Die woorden leidden een gevecht in dat Carlota’s leven overheerste, maar dat ze niet kon winnen.

Kristien Dieltiens gaf Carlota de vrijheid door haar te voorschijn te halen uit boeken, documenten, brieven en gebouwen en door haar een stem te geven. Het is de ingekleurde stem van een roman, waarin we de auteur horen doorklinken in haar liefde voor verhalen, voor liedjes, voor de natuur en in haar maatschappelijk overtuigingen. Die persoonlijke inkleuring en interpretatie ondersteunt met verve de historische realiteit. Het halve gezicht van De Red dancer III ( Olga Suvorova) op de schitterende cover werd ingevuld en kreeg het gezicht van Carlota.

Met haar honderdste boek heeft Kristien Dieltiens de verzwegen prinses opnieuw gekroond en zette ze meteen een (hopelijke voorlopige) kroon op haar 25 jaar schrijverschap.

In boekenvriendschap, Jet  ©

En met excuses voor de lange bespreking. Carlota was het waard..


© Jet Marchau

Carlota, de vrouw die rozen at, Kristien Dieltiens, 2023, Borgerhoff & Lamberigts, 471 pagina's, 27,50 Euro

Carlota bij Borgerhoff & Lamberigts 
Website Kristien Dieltiens